Nieuwe Zelfstandigenwet: wat betekent dit voor startende zzp’ers?

Wil je als zzp’er aan de slag, dan moet duidelijk zijn of je zelfstandig ondernemer bent of eigenlijk in loondienst werkt. De nieuwe Zelfstandigenwet moet daar vanaf 2028 meer duidelijkheid over geven. Het wetsvoorstel introduceert twee toetsen waarmee zelfstandigen en opdrachtgevers vooraf kunnen beoordelen of een opdracht past bij zelfstandig ondernemerschap. Wat houden die toetsen in en hoe kun je je als starter voorbereiden?

Leestijd: 5 minuten

Waarom komt er een nieuwe Zelfstandigenwet?

Voor veel zzp’ers en opdrachtgevers is het niet altijd duidelijk wanneer iemand als zelfstandige mag werken en wanneer sprake is van een dienstverband. Die onzekerheid speelt al jaren. Sommige opdrachtgevers zijn daardoor terughoudend geworden met het inhuren van zelfstandigen.

Met de nieuwe Zelfstandigenwet wil het kabinet vooraf duidelijkere spelregels bieden. Het uitgangspunt is dat zelfstandig ondernemerschap mogelijk moet blijven, zolang de ondernemer daadwerkelijk zelfstandig werkt en de bijbehorende verantwoordelijkheden neemt. Tegelijkertijd moet de wet helpen om schijnzelfstandigheid te voorkomen. Daarbij gaat het om situaties waarin iemand als zzp’er wordt ingehuurd, maar in de praktijk werkt als een werknemer.

Voor starters is die duidelijkheid belangrijk. Als je net begint, wil je weten welke opdrachten je kunt aannemen en welke afspraken je met klanten moet maken. De nieuwe wet moet helpen om die beoordeling vooraf beter te kunnen uitvoeren.

Hoe werkt de Zelfstandigenwet?

Het wetsvoorstel bestaat uit twee onderdelen: de zelfstandigentoets en de werkrelatietoets. De eerste kijkt naar jou als ondernemer. De tweede beoordeelt hoe je de opdracht voor een specifieke opdrachtgever uitvoert.

Om vooraf zekerheid te krijgen op basis van de voorgestelde wet, moet je aan beide toetsen voldoen. Het is dus niet voldoende om alleen een inschrijving bij de Kamer van Koophandel te hebben of een contract te ondertekenen waarin staat dat je als zelfstandige werkt. Ook je bedrijfsvoering en de dagelijkse praktijk moeten bij zelfstandig ondernemerschap passen.

De zelfstandigentoets: gedraag je je als ondernemer?

De zelfstandigentoets kijkt naar de manier waarop je je onderneming hebt ingericht. Volgens het wetsvoorstel moet je laten zien dat je daadwerkelijk als ondernemer actief bent. Daarbij spelen verschillende onderdelen een rol.

Je administratie moet op orde zijn

Je moet je onderneming administratief goed hebben ingericht. Denk aan een inschrijving bij de Kamer van Koophandel, een btw-identificatienummer, een zakelijke bankrekening en het zelf versturen van facturen. Je kunt de facturatie uitbesteden, maar je blijft zelf verantwoordelijk. Ook moet je bedrijfsnaam op de factuur staan.

Voor starters zijn dit belangrijke basiszaken om vanaf het begin goed te regelen. Een overzichtelijke administratie helpt niet alleen bij het aantonen van je zelfstandigheid, maar geeft je ook inzicht in je omzet, kosten en financiële verplichtingen.

Je moet voldoende opdrachtgevers hebben

In de aangeleverde toelichting bij het wetsvoorstel wordt genoemd dat een zelfstandige minimaal drie klanten of opdrachtgevers moet hebben in een periode van twee jaar. Het aantal opdrachtgevers is daarmee een van de factoren waarmee wordt beoordeeld of je als ondernemer opereert.

Voor een starter kan het tijd kosten om een klantenbestand op te bouwen. Je hoeft niet vanaf je eerste werkdag een volle agenda met verschillende klanten te hebben, maar het is verstandig om niet volledig afhankelijk te worden van één opdrachtgever. Werk daarom actief aan je netwerk en probeer je opdrachten over meerdere klanten te spreiden.

Je moet rekening houden met ondernemersrisico's

Als ondernemer draag je zelf risico's. Je hebt bijvoorbeeld niet automatisch recht op doorbetaling wanneer je ziek wordt en je moet zelf nadenken over je financiële toekomst. In het wetsvoorstel speelt mee of je voorzieningen hebt getroffen om ondernemersrisico's op te vangen.

Daarbij kun je denken aan een verzekering voor arbeidsongeschiktheid, een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering en het opbouwen van pensioen. Het voorstel noemt ook een bedrag dat je aan dergelijke voorzieningen moet besteden. Hoe hoog dat bedrag precies moet zijn, is volgens de aangeleverde brontekst nog niet bekend.

Het is verstandig om deze onderwerpen al bij de start van je onderneming mee te nemen in je begroting. Zo voorkom je dat je tarieven te laag zijn om niet alleen je zakelijke kosten, maar ook je persoonlijke financiële risico's op te vangen.

De werkrelatietoets: hoe werk je voor je opdrachtgever?

Naast je ondernemerschap wordt gekeken naar de manier waarop je een opdracht uitvoert. Je kunt jezelf dus wel als zelfstandige beschouwen, maar als je in de praktijk werkt onder omstandigheden die bij een dienstverband passen, kan dat gevolgen hebben voor de beoordeling van de arbeidsrelatie.

De werkrelatietoets bevat volgens het voorstel vier belangrijke aandachtspunten.

Jij en de opdrachtgever willen samenwerken zonder arbeidsovereenkomst

Het moet de bedoeling zijn dat jullie samenwerken op basis van een overeenkomst van opdracht en niet op basis van een arbeidsovereenkomst. Die bedoeling alleen is echter niet doorslaggevend: de feitelijke samenwerking moet er ook bij passen.

Je bepaalt zelf hoe je het werk uitvoert

Als zelfstandige moet je voldoende vrijheid hebben om te bepalen hoe je de opdracht uitvoert. Je opdrachtgever mag uiteraard eisen stellen aan het resultaat en afspraken maken over de opdracht. Het is vooral van belang dat je niet op dezelfde manier wordt aangestuurd als een werknemer.

Je bepaalt je eigen werktijden en werkplek

Ook de vrijheid om te bepalen wanneer en waar je werkt, speelt een rol. Niet iedere opdracht kan volledig op een zelfgekozen locatie of tijdstip worden uitgevoerd. Denk bijvoorbeeld aan werkzaamheden op locatie of afspraken met klanten. Het gaat erom of je binnen de opdracht daadwerkelijk voldoende zelfstandigheid hebt.

Je loopt financieel risico

Een zelfstandige draagt financieel risico bij het uitvoeren van een opdracht. Als je langer over een klus doet dan verwacht, krijg je bijvoorbeeld niet automatisch extra betaald. Andersom kan een efficiënte werkwijze ervoor zorgen dat je binnen dezelfde afgesproken vergoeding meer overhoudt.

Dit betekent dat je als starter goed moet nadenken over je tarieven, de omvang van een opdracht en de afspraken over meerwerk. Leg vooraf vast wat je oplevert, welke vergoeding je ontvangt en wanneer aanvullende werkzaamheden apart worden betaald.

Een contract alleen is niet voldoende

Een belangrijk uitgangspunt van het wetsvoorstel is dat de praktijk doorslaggevend blijft. Je kunt in een overeenkomst opnemen dat je zelfstandig werkt, maar daarmee is niet automatisch aan de voorwaarden voldaan.

Wanneer je bijvoorbeeld op papier zelfstandig bent, maar je opdrachtgever bepaalt dagelijks hoe je werkt, wanneer je aanwezig moet zijn en op welke manier je je werkzaamheden uitvoert, kan de feitelijke situatie anders uitpakken dan het contract doet vermoeden.

Daarom is het belangrijk om tijdens de hele opdracht volgens de gemaakte afspraken te blijven werken. Verandert de samenwerking, bijvoorbeeld doordat je steeds meer onderdeel wordt van de organisatie van je opdrachtgever? Dan is het verstandig om opnieuw te beoordelen of de afspraken nog passen bij zelfstandig ondernemerschap.

Wat als je niet aan de toetsen voldoet?

Wie aan beide toetsen voldoet en in de praktijk ook zo werkt, moet volgens het voorstel vooraf meer zekerheid kunnen krijgen dat de opdracht als zelfstandig ondernemerschap kan worden uitgevoerd. Het kabinet noemt dit een 'veilige haven'.

Voldoe je niet aan alle criteria, dan betekent dat volgens de aangeleverde brontekst niet automatisch dat je geen zzp'er kunt zijn. Je krijgt dan alleen niet de beoogde zekerheid op basis van de Zelfstandigenwet. De regels die nu gelden, blijven voor die situatie van belang.

De nieuwe wet is bedoeld om duidelijkheid te geven over zelfstandig werken, niet om iedere zelfstandige in dezelfde situatie te plaatsen. De beoordeling hangt samen met jouw ondernemerschap én de manier waarop je met een opdrachtgever samenwerkt.

Wat betekent de Zelfstandigenwet voor jouw start?

Voor startende ondernemers maakt de voorgestelde Zelfstandigenwet duidelijk dat zelfstandig werken meer inhoudt dan een inschrijving bij de Kamer van Koophandel. Je moet een onderneming opbouwen, rekening houden met ondernemersrisico's en voldoende vrijheid hebben om opdrachten op jouw manier uit te voeren.

Dat vraagt om een goede voorbereiding. Denk niet alleen na over welke diensten je wilt aanbieden en hoeveel je daarvoor vraagt, maar ook over je klantenbestand, administratie, verzekeringen en de afspraken die je met opdrachtgevers maakt.

De wet is nog een wetsvoorstel en de precieze voorwaarden kunnen tijdens de verdere behandeling veranderen. Volg daarom de ontwikkelingen en controleer welke regels uiteindelijk worden vastgesteld. Een goede zakelijke basis helpt je intussen niet alleen om je voor te bereiden op de nieuwe wet, maar ook om je onderneming duurzaam op te bouwen.